Οκτώ ταινίες ορόσημα του Μεταπολεμικού Ελληνικού Κινηματογράφου 2. «Ο Θίασος»

Η Ηθοποιός-Θεατρολόγος Κατερίνα Μπιλάλη σας προσκαλεί σε μια μοναδική περιπλάνηση με στόχο την ουσιαστική γνωριμία με οκτώ υπέροχες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, τις οποίες έχει επιλέξει για τους αναγνώστες μας. Κάθε βδομάδα θα δίνονται στοιχεία και αναλύσεις για μία από τις ταινίες, ώστε να προκληθεί το ενδιαφέρον για βαθύτερη κατανόηση και σύνδεση με την ελληνική κινηματογραφία.

Η δεύτερη ταινία που έχει επιλέξει είναι η εμβληματική ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ο θίασος». Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος γεννήθηκε το 1936, τη χρονιά που ο Μεταξάς επέβαλλε τη δικτατορία του. Έζησε ταραχώδη πολιτικά χρόνια με αλλεπάλληλες δικτατορίες και πολέμους, τα οποία δεν τον άφησαν ανεπηρέαστο στη διαμόρφωση της κινηματογραφικής του γραφής. Όπως υποστηρίζει ο Νίκος Κολοβός: «Ο κινηματογράφος είναι ο ιστοριογράφος της μικρής ιστορίας των κοινών ανθρώπων αλλά και της πληθωρικής μεγάλης ιστορίας των εθνών και των ηγετών τους.» Έτσι, ο Αγγελόπουλος συνομιλεί με την πολιτική, αναπτύσσοντας την ιδιότυπη κινηματογραφική του γλώσσα, ακολουθώντας την ευρωπαϊκή τάση προς τον φορμαλισμό. Τόλμησε να ανασύρει τις συλλογικές μνήμες, αλλά μετουσιώνοντάς τες σε εικονικές φόρμες, τις οποίες μετέφερε στο α-χρονικό. Η λογοκρισία που επέβαλλε η εποχή του, τον έκανε να αναζητήσει τρόπους έκφρασης στηριζόμενους σε μια βαθιά δομή, μετατρέποντας τη δράση και τις συμπεριφορές σε στάση, τα ιστορικά γεγονότα σε τοπία.
Η ταινία Ο Θίασος (1974-1975) είναι μέρος της «Τριλογίας της Ιστορίας», η οποία αποτελείται εκτός από την προαναφερθείσα και από τις ταινίες Οι μέρες του ’36 (1972) και Οι κυνηγοί (1977). Η ιστορική περίοδος που καλύπτουν αναφέρεται στα πολυτάραχα πολιτικά γεγονότα της πρόσφατης Ελληνικής Ιστορίας, δηλαδή τη στρατιωτική δικτατορία του Μεταξά (1936-1949) και τη στρατιωτική δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974), καθώς και στη Γερμανοιταλική Κατοχή (1940-44) και την Εθνική Αντίσταση, αλλά και στον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949). Δεν πρόκειται για ιστορικές ταινίες μιας και ο σκηνοθέτης έχει προσθέσει μυθοπλαστικά στοιχεία, προσωπικές θεωρήσεις και ένα υποκειμενικό «Αγγελοπουλικό» βλέμμα. Στον Θίασο έχει επιλέξει την ενσωμάτωση στα ιστορικά γεγονότα, τον μύθο των Ατρειδών, το κωμειδύλλιο του Σπυρίδωνος Περεσιάδη Γκόλφω και πλήθος άλλα πολιτιστικά στοιχεία.


Στην ταινία, ο Αγγελόπουλος ακολουθεί την μπρεχτική τεχνική του εγκιβωτισμού των αναπαραστατικών τρόπων με τη σύνθεση διαφόρων δραματικών ειδών. Υπηρετώντας έναν αντινατουραλιστικό ρόλο “παντρεύει” τον κινηματογραφικό μυθοπλαστικό λόγο, μ’ αυτόν του ντοκιμαντέρ και του θεάτρου. Ο συγκερασμός αυτός αντανακλάται στους μακριούς μονολόγους, κατά τους οποίους οι ηθοποιοί απευθύνονται στην ίδια την κάμερα, όπως σε ένα ντοκιμαντέρ, αλλά και όπως σε μια θεατρική σκηνή, όπου ο ηθοποιός απευθύνεται στους θεατές. Δύο χαρακτηριστικές σκηνές είναι ο μονόλογος του “Αγαμέμνονα”, ο οποίος μέσα σε ένα βαγόνι ενός τρένου στέκεται μετωπικά στην κάμερα και εξιστορεί την προσωπική του μαρτυρία για την εκδίωξή του από την πόλη του, τη Σμύρνη κατά την καταστροφή της, τον Αύγουστο του 1922, για τη σωτηρία του από ένα ιταλικό πλοίο, για τις προσπάθειες επιβίωσης ως πρόσφυγας στον Πειραιά και για την αναζήτηση των δικών του ανθρώπων· και ο μονόλογος της “Ηλέκτρας”, η οποία μετά από την κακοποίηση και τον ομαδικό βιασμό που υπέστη βρίσκεται πεταμένη σ’ ένα σωρό σκουπιδιών. Η γυναίκα σηκώνεται και απεκδύεται του ρόλου της, ξεσκονίζοντας και φτιάχνοντας την κατακόκκινη ρόμπα της και σκουπίζοντας το πρόσωπό της από τις βρωμιές και τα αίματα με ένα μαντήλι. Είναι έντονη η συνδήλωση και ο παραλληλισμός με την Παράβαση μέσα στην Αρχαία Τραγωδία, κατά την οποία ο ηθοποιός έβγαζε τη μάσκα του, έβγαινε από τον ρόλο και απευθυνόταν στο κοινό ως πολίτης, υποστηρίζοντας τη θέση του ποιητή για κοινωνικοπολιτικά θέματα. Στην ταινία η ηθοποιός με καθαρό πρόσωπο, αγέρωχο περπάτημα και ευθύ βλέμμα απευθύνεται στους θεατές, εκφράζοντας τη θέση του Αγγελόπουλου, και εξιστορεί τα Δεκεμβριανά. Η εικόνα δυναμώνει τον λόγο και το νόημά του, αφού το τοπίο του σκουπιδότοπου δηλώνει τη λησμονιά και το πέταγμα των θυμάτων της Μάχης της Αθήνας του 1944 στη χωματερή της λήθης.


Όλη η ζωή αυτών των θεατρίνων και οι δραματικές τους καταστάσεις αντιμετωπίζονται ως θέατρο. Η τραγικότητά τους προκύπτει από την αναπαράστασή τους.
Μία από τις σκηνές που συμπυκνώνει το ιστορικοπολιτικό νόημα της ταινίας είναι η σκηνή προς το τέλος του έργου, κατά την οποία η Ηλέκτρα με τον φίλο της επισκέπτονται το σπίτι ενός πρώην ηθοποιού του θιάσου, ο οποίος υπήρξε οραματιστής, ιδεολόγος, ποιητής, με σκοπό την επανένωση της θεατρικής ομάδας με τους επιζήσαντες ηθοποιούς. Η απάντηση του ανθρώπου που πολέμησε τους Γερμανούς, που πήγε αντάρτης στα βουνά και που μόλις αποφυλακίστηκε είναι: «Σας αραδιάζω τα εμπόδια. Η επέμβασις των γεγονότων των ήχων των παρατάξεων, η επέμβασις των πλοίων από το άγριο πέλαγος, οι λαϊκοί ρήτορες, το στήθος μου, οι φωνές, οι φάμπρικες, ο Οκτώβρης του ’17, το 1936, ο Δεκέμβρης του ’44… Για τούτο θα παραμείνω με τα κουρέλια μου, όπως με γέννησε η Γαλλική επανάσταση, όπως με γέννησε η μάνα μου Ισπανία, ένας σκοτεινός συνωμότης… όταν ακούω σάλπιγγες και θούρια, λόγους ατέλειωτους, ύμνους και κρότους, όταν ακούω να μιλούν για την ελευθερία, για νόμους, Ευαγγέλια, για μια ζωή με τάξη, εγώ πάντα σωπαίνω. Μα κάποτε… κάποτε, θα ανοίξω το στόμα μου, θα γεμίσουν οι κήποι με καταρράκτες, στις ίδιες βρόμικες αυλές τα οπλοστάσια, οι νέοι, έξαλλοι, θ’ ακολουθούν με στίχους, χωρίς ύμνους, ούτε υποταγή στην τρομερή εξουσία…Ελευθερία ανάπηρη πάλι σας τάζουν».
Η παραπάνω σκηνή είναι χαρακτηριστική του ύφους του Αγγελόπουλου, γιατί όπως και σε άλλες σκηνές, παρουσιάζει ανατρεπτικές εκδοχές ως αναλαμπή ενός ονειρικού τοπίου με σκοπό την οριοθέτηση ενός πολιτικού κινηματογράφου. Οι αμφισημίες που διατρέχουν το έργο του έχουν αποτέλεσμα να μετατρέπουν τα σημασιολογικά στοιχεία σε αισθητικά. Και έτσι ενώ στοχεύει σε έναν πολιτικό κινηματογράφο, χρησιμοποιώντας μέσα που υπερβαίνουν τον χρόνο, διαμόρφωσε έναν εικαστικό κινηματογράφο που επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις.

Σκηνοθεσία: Θόδωρος Αγγελόπουλος
Παραγωγή: Γιώργος Παπαλιός
Σενάριο: Θόδωρος Αγγελόπουλος
Πρωταγωνιστές: Εύα Κοταμανίδου, Αλίκη Γεωργούλη, Στράτος Παχής, Πέτρος Ζαρκάδης, Βαγγέλης Καζάν, Γιάννης Φύριος, Μαρία Βασιλείου, Κυριάκος Κατριβάνος, Νίνα Παπαζαφειροπούλου, Αλέκος Μπουμπής, Γρηγόρης Ευαγγελάτος, Κώστας Στύλιαρης, Νένα Μεντή, Κώστας Μεσσάρης, Γιώργος Μάζης, Γιώργος Τζιφός, Θάνος Γραμμένος, Δημήτρης Καμπερίδης.
Μουσική: Λουκιανός Κηλαηδόνης
Τραγούδι: Δημήτρης Καμπερίδης, Ιωάννα Κιουρτσόγλου, Κώστας
Μέσσαρης, Νένα Μεντή


Φωτογραφία: Γιώργος Αρβανίτης
Μοντάζ: Γιώργος Τριανταφύλλου, Τάκης Δαυλόπουλος
Σκηνογραφία: Μικές Καραπιπερής
Διανομή: Papalios Productions
Πρώτη προβολή: 27 Σεπτεμβρίου 1975

Tags:

  • Show Comments

Your email address will not be published. Required fields are marked *

comment *

  • name *

  • email *

  • website *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Ads

You May Also Like

Η νέα ταινία »Τζέιμς Μποντ» ξαναπήρε αναβολή

Οι παραγωγοί ανακοίνωσαν ότι η ταινία »No Time to Die» πήρε αναβολή για τον ...

Ο Σκοτ Ντέρικσον θα σκηνοθετήσει το σίκουελ της ταινίας «Λαβύρινθος»

Νέος σκηνοθέτης βρέθηκε για τη συνέχεια της ταινίας «Λαβύρινθος». Σύμφωνα με το Deadline, ο ...

Αλλαγές στον τρόπο απονομής των Βραβείων Όσκαρ 2021

Οι διοργανωτές των βραβείων αρνούνται την απονομή των χρυσών αγαλματιδίων μέσω διαδικτυακών συνδέσεων και ...

Ο Κώστας Γαβράς τιμήθηκε για το σύνολο του έργου του στο Φεστιβάλ Βενετίας

Το Φεστιβάλ Βενετίας τίμησε τον σπουδαίο Έλληνα βραβευμένο με Όσκαρ σκηνοθέτη Κωνσταντίνο Γαβρά για ...

To Φεστιβάλ Ισπανόφωνου Κινηματογράφου Αθήνας 2020 έρχεται με δωρεάν online προβολές

18 ταινίες: κωμικές, δραματικές, τρόμου, ντοκιμαντέρ, καθώς και αφιερώματα στο περιβάλλον και την διαφορετικότητα ...

Ζιλιέτ Μπινός: «Αφήστε ήσυχο τον Γουάινστιν, πέρασε πολλά»

Με το που άνοιξε η αυλαία του 69ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου, της περίφημης ...